ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿ: ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಭವ

ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಭ್ರಮದವರೆಗೆ – ನಾಡಿನ ಪರಂಪರೆ, ಭಕ್ತಿ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾದ ದಸರಾ ಮುನ್ನುಡಿ ಭಾರತದ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲ; ಭಾರತೀಯರ ಜೀವನಮೌಲ್ಯಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ, ನಂಬಿಕೆ, ಧೈರ್ಯ, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಹಾಗೂ ಅಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧ ಧರ್ಮದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬಗಳಾಗಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾ ತನ್ನದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ, ವೈಭವ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸೊಗಡಿನಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವುದು ಅರಮನೆಯ ದೀಪಾಲಂಕಾರ, ಜಂಬೂಸವಾರಿ, ಅಂಬಾರಿ, ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಜನಪದ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಡಿನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಅದ್ಧೂರಿ ಆಚರಣೆಗಳು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ.

ನವರಾತ್ರಿ: ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳು

ನವರಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ ಒಂಬತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳ ಹಬ್ಬ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆದಿಶಕ್ತಿ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುರ್ಗೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ಶಕ್ತಿ, ಸಂಪತ್ತು, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವಿಕ ಜೀವನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಷಾಸುರನ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದುರ್ಗಾದೇವಿ ಸಂಹರಿಸಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಳು. ಈ ಕಥೆಯು ಕೇವಲ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಪರ ನಿಲ್ಲುವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

ನವರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಿನವೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ, ಸಂಯಮ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಪೂಜೆ, ಭಜನೆ, ಉಪವಾಸ, ದೀಪಾರಾಧನೆ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮಹಿಳೆಯರು, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವಿಜಯದಶಮಿ: ಧರ್ಮದ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತ : ನವರಾತ್ರಿಯ ಅಂತಿಮ ದಿನವಾದ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ದೇಶದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವು ಕೆಡುಕಿನ ಮೇಲೆ ಒಳಿತಿನ ವಿಜಯ, ಅಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನದ ವಿಜಯ ಹಾಗೂ ಅಹಂಕಾರದ ಮೇಲೆ ವಿನಯದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಿಂದೂ ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯು ದುರ್ಗಾದೇವಿ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ದಿನವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ರಾಮಾಯಣದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದ ವಿಜಯದ ಸ್ಮರಣೆಯೂ ಈ ಹಬ್ಬದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

ವಿಜಯದಶಮಿ ಹೊಸ ಕಾರ್ಯಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕೂ ಶುಭದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸುವುದು, ಆಯುಧಪೂಜೆ, ವಾಹನಪೂಜೆ, ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಇದರ ಆಂತರಿಕ ಸಂದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ: ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರ, ದ್ವೇಷ, ಅಸೂಯೆ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಪ್ರೀತಿ, ಸತ್ಯ, ಸಹನೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾಕ್ಕೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಾಶ್ರಯ ಪಡೆದು ಬೆಳೆದ ಈ ಉತ್ಸವವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.

ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ದಸರಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರವೂ ಈ ಪರಂಪರೆ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದು, ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವೈಭವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ದಸರಾ ಉತ್ಸವವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ಸಮ್ಮಿಲನವಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ದೀಪಾಲಂಕಾರ, ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ನೃತ್ಯೋತ್ಸವಗಳು, ನಾಟಕಗಳು, ಜನಪದ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಈ ಹಬ್ಬದ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ದಸರಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ನಗರವು ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಬೆಳಕುಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಆಗಮಿಸಿ ಇಲ್ಲಿನ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವೈಭವವನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಚೈತನ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಜಂಬೂಸವಾರಿ: ಪರಂಪರೆಯ ರಾಜವೈಭವ : ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಜಂಬೂಸವಾರಿ. ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಈ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಾಡಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಲಂಕೃತ ಆನೆ ಹೊತ್ತ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸುವುದು ದಸರಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಕಲಾತಂಡಗಳು, ಜನಪದ ಕಲಾವಿದರು, ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಉತ್ಸವದ ಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ. ಅದು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಸಂಭ್ರಮ : ಮೈಸೂರಿನ ದಸರಾ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ, ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಜಾತ್ರೆಗಳು, ಭಜನೆ, ಪುರಾಣ ಪ್ರವಚನ, ಜನಪದ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಘಟಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ.

ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ತುಳುನಾಡಿನ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತಾ ಆರಾಧನೆಯ ವೈವಿಧ್ಯವು ಈ ಭಾಗದ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಕೊಡಗು ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಯುಧಪೂಜೆ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಚರಣೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸ, ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ನಂಬಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ.

ಹೀಗೆ ಒಂದೇ ಹಬ್ಬವು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭಕ್ತಿ, ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಒಳಿತಿನ ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಶಯ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಗೊಂಬೆ ಕೂರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ: ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸಮ್ಮಿಲನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕೂರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ದೇವತೆಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು, ರಾಜರು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ, ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಹಿರಿಯರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರು ಪರಸ್ಪರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅರಿಶಿನ-ಕುಂಕುಮ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಸ್ನೇಹ-ಸೌಹಾರ್ದವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ನಡುವೆಯೂ ಇಂತಹ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ನಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಆಯುಧಪೂಜೆ: ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಗೌರವ : ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗ ಆಯುಧಪೂಜೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ರೈತರು ತಮ್ಮ ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು, ಕಾರ್ಮಿಕರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಸಾಧನಗಳನ್ನು, ವಾಹನ ಚಾಲಕರು ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಆಚರಣೆಯು ಶ್ರಮದ ಗೌರವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ದುಡಿಮೆಯೇ ಬದುಕಿನ ಆಧಾರ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ವೃತ್ತಿಯೂ ಕೀಳಲ್ಲ; ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ದುಡಿಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಆಯುಧಪೂಜೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಜ್ಞಾನಾರಾಧನೆಯ ಸಂದೇಶ ಅಡಗಿದೆ.

ದಸರಾ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಕಲೆ-ಸಾಹಿತ್ಯ : ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾ ಉತ್ಸವವು ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ನಾಟಕ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ಭರತನಾಟ್ಯ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಬಯಲಾಟ, ಜನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ನಾಡಿನ ಕಲಾಸಂಪತ್ತನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ.

ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯುವಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಂಪರೆಯ ಕಲೆಗಳ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ದಸರಾ ಉತ್ಸವವು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗದೆ, ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಳವಳಿಯಾಗಬೇಕು. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಾನವೀಯ ಸಂದೇಶ, ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಭಕ್ತಿ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜೀವನಾನುಭವಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಕೆಲಸವೂ ಇಂತಹ ಉತ್ಸವಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯಬೇಕು.

ಮಹಿಳಾ ಶಕ್ತಿಯ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ : ನವರಾತ್ರಿಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವೇ ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆ. ಸೃಷ್ಟಿ, ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಶಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಈ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನೈಜ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಗೌರವ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಸಮಾಜದ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು, ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹದಂತಹ ಅನಿಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆಯ ನಿಜವಾದ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.

ದಸರಾ ಹಬ್ಬವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗಬೇಕು.

ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ದಸರಾ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶ : ಇಂದಿನ ಸಮಾಜವು ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ದ್ವೇಷ, ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಪರಿಸರ ನಾಶ, ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕುಸಿತದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಮಾಜದ ಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ.

ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಸಂದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತವೆ. ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಸತ್ಯದ ಪರ ನಿಲ್ಲುವುದು, ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದು, ಬಡವರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದು, ಪರಿಸರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮಗಳ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುವುದು ವಿಜಯದಶಮಿಯ ನಿಜವಾದ ಆಚರಣೆಯಾಗಬೇಕು.

ಹಬ್ಬಗಳು ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಬೇಕು; ವಿಭಜಿಸಬಾರದು. ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಭ್ರಮವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಬೇಕು.

ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ದಸರಾ: ಕಾಲದ ಅಗತ್ಯ : ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂಭ್ರಮದ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನೂ ಮರೆಯಬಾರದು. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದು, ಧ್ವನಿಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ದಸರಾ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಬೇಕು. ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಲ್ಲ; ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವುದೂ ಆಗಿದೆ.

ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಕ್ತಿ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಸೆಯುವ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬಗಳಾಗಿವೆ. ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ರಾಜವೈಭವದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಳ್ಳಿಗಳ ದೇವಿ ಆರಾಧನೆಯವರೆಗೆ, ಗೊಂಬೆ ಕೂರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಆಯುಧಪೂಜೆಯವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಚರಣೆಯೂ ನಾಡಿನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉತ್ಸವವಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಸ್ಮರಣೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಜೀವಂತ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ನಾವು ದಸರಾವನ್ನು ಆಚರಿಸುವಾಗ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸತ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು, ಪರಿಸರವನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸೌಹಾರ್ದವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಬೇಕು.

ಕೆಡುಕಿನ ಮೇಲೆ ಒಳಿತಿನ ವಿಜಯವೇ ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಸಾರ. ಅಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನದ ವಿಜಯವೇ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದೇಶ. ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪಾಲನೆಯೇ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿಜವಾದ ವೈಭವ.

ನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೆಳಗಲಿ, ಕನ್ನಡದ ಕೀರ್ತಿ ಮೊಳಗಲಿ, ಸೌಹಾರ್ದದ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿ. ಇದೇ ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಶುಭಸಂದೇಶವಾಗಲಿ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಗಳು: ನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ಚಿತ್ರಣ : ಕರ್ನಾಟಕದ ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ದಸರಾ ಸಂಭ್ರಮವು ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ನಾಡಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಆಚರಣೆ, ಜನಪದ ಕಲೆ, ದೇವತಾ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಸರಳತೆ, ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಗಡು ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಪರಂಪರೆಯ ನಿರಂತರತೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾವನ್ನು ಅನನ್ಯವಾಗಿಸಿವೆ.

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದ ಶ್ರೀ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ ಈ ಉತ್ಸವದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ದೀಪಾಲಂಕಾರ, ಜಂಬೂಸವಾರಿ, ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿ, ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ-ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಾಡಿನ ಪರಂಪರೆಯ ವೈಭವವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ದಸರಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ನಾಡಹಬ್ಬದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಗೊಂಬೆ ಹಬ್ಬ ಅಥವಾ ಗೊಂಬೆ ಕೂರಿಸುವ ಆಚರಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವತೆಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು, ರಾಜ-ರಾಣಿಯರು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ, ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಗೊಂಬೆಗಳ ಮೂಲಕ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಬೊಂಬೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಗೊಂಬೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿರುತ್ತದೆ.

ಮಕ್ಕಳು ಗೊಂಬೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬಂಧು-ಮಿತ್ರರನ್ನು ಮನೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುವುದು, ಅರಿಶಿನ-ಕುಂಕುಮ ನೀಡುವುದು, ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕುಟುಂಬದ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆಗಳ ಆರಾಧನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ, ಭಜನೆ, ಪುರಾಣ ಪ್ರವಚನ, ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳು, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಹಲಗೆ ವಾದನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆಚರಣೆಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ನಂಬಿಕೆ, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಹರಿದುಬಂದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಉತ್ಸವಗಳು, ದುರ್ಗಾಪೂಜೆ, ಭಜನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ದೈವ-ದೇವತಾ ಆರಾಧನೆಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ತುಳುನಾಡಿನ ಭೂತಾರಾಧನೆ ಮತ್ತು ದೈವಾರಾಧನೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ನವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆಗಳೇ ಆಗಿರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಕರಾವಳಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನವು ಕರಾವಳಿಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕಲಾಪ್ರಕಾರ. ಪುರಾಣದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ವರ್ಣರಂಜಿತ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಯಕ್ಷಗಾನವು ಜನರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬ-ಉತ್ಸವಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಾಪರಂಪರೆಯ ಉಳಿವಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಕೊಡಗಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗೌರವವಿದೆ. ಕೊಡವ ಸಮುದಾಯದ ಕೈಲ್‌ಪೊಳ್ದ್ ಎಂಬ ಆಯುಧಪೂಜೆಯ ಹಬ್ಬವು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ಒಂದು ಹಂತದ ನಂತರ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಜಯದಶಮಿಯ ದಿನವೇ ನಡೆಯುವ ಹಬ್ಬವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಆಯುಧ ಗೌರವ ಮತ್ತು ವೀರಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೊಡಗಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

ದಸರಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳು, ವಾಹನಗಳು, ವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ದುಡಿಮೆಯ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಈ ಆಚರಣೆ ಶ್ರಮದ ಘನತೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಬದುಕಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಪಾಕ, ಒಬ್ಬಟ್ಟು, ಪಾಯಸ, ಚಕ್ಕುಲಿ, ಕೋಡುಬಳೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು ಹಬ್ಬದ ಊಟದ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶಾನುಸಾರವಾಗಿ ಸಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ, ವಿವಿಧ ಪಲ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಿಂಡಿಗಳಿಗೂ ಮಹತ್ವವಿದೆ.

ಮನೆಯವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಡುಗೆ ತಯಾರಿಸುವುದು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರಿಗೆ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ಹಂಚುವುದು ಮತ್ತು ಬಂಧು-ಮಿತ್ರರನ್ನು ಆತಿಥ್ಯದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದು ಹಬ್ಬದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆಹಾರವು ಕೇವಲ ರುಚಿಯ ವಿಷಯವಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರೀತಿ, ಆತಿಥ್ಯ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವದ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು.

ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ವೀರಗಾಸೆ, ಕಂಸಾಳೆ, ಪೂಜಾ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳು ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಲೆಗಳೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ದಸರಾಕ್ಕೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿರದಿದ್ದರೂ, ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶಾಲ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಲಾವಿದರ ಪರಿಶ್ರಮ, ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಸಹಕಾರ ಅಡಗಿದೆ. ಯುವಪೀಳಿಗೆಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವುದು ನಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಇಂದಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಯುಗದಲ್ಲಿ ಜೀವನಶೈಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಹಬ್ಬಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಗೊಂಬೆ ಕೂರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತಾ ಆರಾಧನೆ, ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷಾ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಿರಿಯರಿಂದ ಪರಂಪರೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು, ಜನಪದ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾ ನಮಗೆ ಸಾರುವ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ, ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಲೇ ಹೊಸ ಕಾಲದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕತೆ, ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾ ಅರಮನೆಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹಳ್ಳಿಯ ಜನಪದ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಮನೆಯ ಗೊಂಬೆ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ, ರೈತನ ಆಯುಧಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ, ಕಲಾವಿದನ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜನರ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿಜವಾದ ವೈಭವ.

ದಸರಾ ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಅದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದ ನೆನಪು, ಜನಪದದ ಜೀವಾಳ, ಶ್ರಮದ ಗೌರವ, ಮಹಿಳಾ ಶಕ್ತಿಯ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಉತ್ಸವ. ನಾಡಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವುದೇ ದಸರಾ ಆಚರಣೆಯ ಸಾರ್ಥಕತೆ.”