2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29ರಂದು ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಸಂಭಲ್ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣದ ಆರೋಪಿ ಮುಲ್ಲಾ ಅಫ್ರೋಜ್(Mulla Afoz) ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯ್ದೆ (NSA), 1980 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾತ್ರ ಇಂತಹ ಬಂಧನವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿತು.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ದೀಪಂಕರ್ ದತ್ತ ಮತ್ತು ಶೀಲ್ ನಾಗು ಅವರ ಪೀಠವು ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ 2026ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದ ತೀರ್ಪನ್ನೂ ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು. ಆ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಫ್ರೋಜ್ ಅವರ NSA ಬಂಧನವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿತ್ತು.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
2024ರ ನವೆಂಬರ್ 24ರಂದು ಸಂಭಲ್‌ನ ಶಾಹಿ ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು. ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತು ಹಲವು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಅಫ್ರೋಜ್ ಅವರನ್ನು ಪೊಲೀಸರು 2025ರ ಜನವರಿ 17ರಂದು ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ, 2025ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13ರಂದು ಸಂಭಲ್ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ NSA ಸೆಕ್ಷನ್ 3(2) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನದ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದರು. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವೂ ಅದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.
ಅಫ್ರೋಜ್ ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ 2026ರ ಜೂನ್ 8ರಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅವರ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಬಂಧನವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಮೊರೆ ಹೋದರು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಏನು ಹೇಳಿತು?
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕ್ಷೇಪವೆಂದರೆ, ಅಫ್ರೋಜ್ ವಿರುದ್ಧ NSA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧನ ವಿಧಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆ/ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದು.
ಪೀಠದ ಪ್ರಕಾರ, ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದೇ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬಂಧನದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಾಗ ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, “ಆರೋಪಿಯೊಬ್ಬರು ಪೊಲೀಸರ ಮುಂದೆ ನೀಡಿದರು ಎನ್ನಲಾದ ಹೇಳಿಕೆ ಇದೆ” ಎಂಬ ಕಾರಣವೊಂದೇ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು NSA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಂಧಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾನೂನು ಆಧಾರವಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಹೇಳಿದೆ.
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ₹10 ಲಕ್ಷ ವೆಚ್ಚ ಏಕೆ?
ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಕಂಡಿತು. ಬಂಧನದ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ₹10 ಲಕ್ಷ ವೆಚ್ಚ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.
ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೇನು?
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಆದೇಶದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ:
ಮುಲ್ಲಾ ಅಫ್ರೋಜ್ ವಿರುದ್ಧದ NSA ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನ ರದ್ದಾಗಿದೆ.
2025ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13ರಂದು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದ ಬಂಧನ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಆ ಆದೇಶವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ 2026ರ ಜೂನ್ 8ರ ತೀರ್ಪನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಲಾಗಿದೆ.
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ₹10 ಲಕ್ಷ ವೆಚ್ಚ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಮೂಲ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣ ರದ್ದಾಗಿದೆಯೇ?
ಇಲ್ಲ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ರದ್ದುಪಡಿಸಿರುವುದು NSA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನ. ಇದರಿಂದ 2024ರ ಸಂಭಲ್ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂಲ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ರದ್ದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು.
ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಶ
ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ತತ್ವವೆಂದರೆ, NSAಯಂತಹ ಕಠಿಣ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಬಂಧನದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ತೀರ್ಪು ಅಫ್ರೋಜ್ ಮೂಲ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೋಷಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ತೀರ್ಪಲ್ಲ; ಅವರ ವಿರುದ್ಧದ NSA ಬಂಧನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ.
FCRA ನೋಂದಣಿ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಲಂಚದ ಆರೋಪ: ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ ಇಬ್ಬರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಂಧನ