ನವದೆಹಲಿ: ವಿದೇಶಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿವಾಹ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ರದ್ದಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್(Supreme Court) ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ವಿಚ್ಛೇದನದ(Divorce) ಆದೇಶವು ಭಾರತದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರೊಸೀಜರ್ ಕೋಡ್ (CPC)ನ ಸೆಕ್ಷನ್ 13ರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದು ಮತ್ತೊಂದು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ವಿವಾಹದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಕುಮಾರ್ ಮಿಶ್ರಾ ಮತ್ತು ಶ್ರಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನು?
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 2003ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ದಂಪತಿ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ 2006ರಲ್ಲಿ ಪತಿ ಉದ್ಯೋಗ ನಿಮಿತ್ತ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದ್ದರು. 2007ರಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿ ಮಗುವಿನ ಜನನಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದರು.
ದಂಪತಿಯ ನಡುವೆ ವೈಮನಸ್ಸು ಉಂಟಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪತಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸದೆ ಹಿಂಪಡೆದಿದ್ದರು.
ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಪತಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಪೌರತ್ವ ಪಡೆದು, ಅಲ್ಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ದಾಂಪತ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುರಿದುಬಿದ್ದಿದೆ (Irretrievable Breakdown of Marriage) ಎಂಬ ಕಾರಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 2014ರ ಜನವರಿ 29ರಂದು ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿತ್ತು.
ನಂತರ 2014ರ ಮಾರ್ಚ್ 3ರಂದು ಪತಿ ಎರಡನೇ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ 2016ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದ್ದೇನು?
ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಮದುವೆಯಾದ ದಂಪತಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ‘ದಾಂಪತ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಮುರಿದುಬಿದ್ದಿದೆ’ ಎಂಬ ಕಾರಣವೊಂದೇ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಆಧಾರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿದೇಶಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನೀಡಿದ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಆದೇಶವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.
ವಿದೇಶಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆದ ವಿಧಾನ, ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವಾದ ಮಂಡಿಸಲು ದೊರೆತ ಅವಕಾಶ ಹಾಗೂ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾದ ಕಾರಣಗಳು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಿವರಿಸಿದೆ.
CPC ಸೆಕ್ಷನ್ 13 ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?
ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರೊಸೀಜರ್ ಕೋಡ್‌ನ (Code of Civil Procedure, 1908) ಸೆಕ್ಷನ್ 13 ವಿದೇಶಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಸೆಕ್ಷನ್ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು:
ವಿದೇಶಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಕರಣ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದರೆ.
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಾಸಗಿ ಕಾನೂನಿನ ಸರಿಯಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸದಿದ್ದರೆ.
ನೈಸರ್ಗಿಕ ನ್ಯಾಯದ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದರೆ.
ವಂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ತೀರ್ಪು ಪಡೆದಿದ್ದರೆ.
ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಹಕ್ಕು ಅಥವಾ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದರೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಆದೇಶವು ಈ ಕಾನೂನು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರವೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಎರಡನೇ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಪತಿಗೆ ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಂದುವರಿಕೆ
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದ ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ (Bigamy) ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ. ವಿದೇಶಿ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಆದೇಶವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಮೊದಲ ವಿವಾಹ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಎರಡನೇ ಮದುವೆಯ ಕಾನೂನು ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಅಲ್ಲದೆ, ಎರಡನೇ ಮದುವೆ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದರೂ ಮೊದಲ ವಿವಾಹ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಕಾನೂನು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಆದರೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಆರೋಪ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪತಿಯ ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಪತ್ನಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ.
ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶ
ಈ ತೀರ್ಪು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಾರತೀಯ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕಾನೂನು ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾಗಿ ನಂತರ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದವರು ಅಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದರೂ, ಅದು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನ್ಯವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೊದಲ ಸಂಗಾತಿಯ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯವಲ್ಲದ ಕಾರಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದರೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ.